Stel je voor dat je naar een vertrouwde vaas op tafel kijkt. Je ziet de ronding, de glans van het licht, de manier waarop de bloemen eruit steken. Maar wat als je die vaas tegelijkertijd van voren, van de zijkant én van bovenaf zou kunnen zien? Wat als je alle perspectieven in één enkel moment vastlegt?
Dat is precies de magie die het kubisme je biedt. Het is meer dan alleen een kunststroming; het is een nieuwe manier om de wereld te ervaren en te begrijpen. Wanneer je je verdiept in het kubisme kunst, open je de deur naar een revolutie in de beeldende kunst die onze kijk op vorm en ruimte voorgoed veranderde. Ben je klaar om die dimensies te ontdekken?
De geboorte van een revolutie: wat is kubisme precies?
Het kubisme ontstond rond 1907. Het markeerde een radicaal breuk met de traditionele kunst. Denk aan de Renaissance: alles draaide om één vast punt, één perspectief. Kunstenaars probeerden de wereld zo realistisch mogelijk na te bootsen. Het kubisme zei: “Nee, de werkelijkheid is complexer.”
In plaats van één standpunt, presenteerden de kunstenaars objecten vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk. Ze braken vormen op in geometrische stukjes – denk aan vlakken, lijnen en kubussen. Het resultaat lijkt soms verwarrend, maar het is juist een poging om de driedimensionale wereld op een tweedimensionaal vlak te vangen, met al zijn complexiteit.
De grondleggers en hun invloed
Twee namen domineren het verhaal van het vroege kubisme: de Spanjaard en de Fransman. Hun samenwerking was intens en vruchtbaar. Zij experimenteerden met de deconstructie van vormen. Ze lieten zien dat een portret niet alleen het gezicht moest zijn dat je recht aankijkt.
Hun vroege werken tonen vaak aardse, ingetogen kleuren. Denk aan bruin-, grijs- en okertinten. Deze kleuren helpen je om je te concentreren op de structuur, op hoe de vormen in elkaar grijpen. Je aandacht wordt getrokken naar de compositie, naar de manier waarop de kunstenaar de materie heeft ontleed.
De twee gezichten van het kubisme
Hoewel de stroming als één geheel wordt gezien, ontwikkelde het kubisme zich in verschillende fasen. Deze fasen zijn cruciaal om te begrijpen wat je precies ziet als je naar een kubistisch schilderij kijkt. Je onderscheidt grofweg twee belangrijke periodes.
VIDEO: Kubisme – Schilderkunst in de20ste eeuw
1. Analytisch kubisme: de ontleding
Dit is de meest ‘pure’ vorm van het kubisme. Het analytisch kubisme (grofweg 1909 tot 1912) legt de nadruk op het analyseren en afbreken van het onderwerp. Het object wordt als het ware ontleed in talloze kleine, overlappende vlakken.
Wat je hier ziet, is de kunstenaar die het object vanuit alle hoeken bestudeert. Het is alsof je een kristal draait in het licht, en elk facet vangt een ander stukje informatie op. Door deze fragmentatie wordt het onderwerp soms bijna onherkenbaar. Toch zijn er vaak subtiele hints – een stukje viool, de rand van een fles, een deel van een oog – die je helpen het geheel te reconstrueren in je eigen hoofd. Het is een intellectuele oefening die de kunstenaar met jou deelt.
2. Synthetisch kubisme: de herbouw
Rond 1912 verschoof de focus naar het synthetisch kubisme. Nu ging het niet meer zozeer om het afbreken (analyseren), maar om het samenstellen (synthetiseren) van nieuwe beelden. De vormen werden groter en duidelijker. De kleuren werden vaak feller.
De echte doorbraak hier was het gebruik van collage. De kunstenaars plakten echte stukjes materiaal in hun werk. Denk aan stukjes krantenpapier, behang of touw. Dit fenomeen, bekend als papier collé, bracht de realiteit terug in de abstracte structuren. Het creëerde een fascinerende spanning tussen de geschilderde illusie en het tastbare materiaal. Het maakte de kunst toegankelijker, omdat de toeschouwer nu een direct aanknopingspunt had met de alledaagse wereld.
Kubisme buiten de schilderkunst
Het kubisme was een explosie van creativiteit die zich niet beperkte tot doek en verf. De invloed reikte veel verder. De kubistische ideeën over het tonen van meerdere zijden tegelijkertijd werden ook in andere disciplines omarmd.
- Sculptuur: Kubistische beeldhouwers braken vormen op in geometrische volumes, net als in de schilderkunst. Ze speelden met lege ruimte en de relatie tussen de verschillende vlakken.
- Architectuur: Hoewel de directe toepassing beperkt was, inspireerde het de architectuur om te experimenteren met asymmetrie en de compositie van volumes. Denk aan het idee van verschillende, op elkaar gestapelde vlakken.
- Grafische vormgeving: De heldere lijnen en de geometrische basis vonden hun weg naar het ontwerpen van affiches en boekillustraties, wat een sterke impact had op de moderne vormgeving.
Als je zoekt naar invloed van kubisme op moderne kunst, zie je dat bijna elke stroming die erna kwam, er elementen van heeft overgenomen. Denk aan het futurisme of het constructivisme; ze bouwen voort op de deconstructie die het kubisme introduceerde. Voor een voorbeeld van hoe dit zich ontwikkelde, kun je kijken naar de bijdrage van abstracte kunst van Picasso aan deze beweging.
Hoe je kubistische kunst echt ‘ziet’
Het kan overweldigend zijn om voor een kubistisch werk te staan. Je zoekt naar het herkenbare en vindt verwarring. Maar probeer het eens anders te benaderen. Je hoeft niet de werkelijkheid te herkennen; je moet de *structuur* ervaren.
Vraag jezelf het volgende af wanneer je naar een werk kijkt dat het kubisme schildertechniek gebruikt:
- Waar zijn de scherpe hoeken en de vlakken?
- Hoe zijn de verschillende gezichtspunten met elkaar verbonden?
- Zijn er stukjes materiaal gebruikt die niet geschilderd zijn? (Dit wijst op de synthetische fase.)
- Welke kleuren domineren, en wat doen die kleuren met de sfeer?
Het gaat erom dat je de ruimte niet langer als één vast punt ervaart. Je beweegt je blik als het ware rond het object, ook al zit je stil voor het schilderij. Je bent een actieve deelnemer in het ontcijferen van het beeld. Dat is de diepgaande interactie die het kubisme kunst zo fascinerend maakt.
De kunstenaars daagden je uit om verder te kijken dan de oppervlakte. Ze lieten zien dat de essentie van een object niet alleen ligt in hoe het er van één kant uitziet, maar in de totaliteit van al zijn mogelijke verschijningsvormen. Dit perspectief, dat meerdere waarheden tegelijk toelaat, is een krachtige les die je meeneemt in je dagelijks leven. Je leert de wereld te zien vanuit verschillende standpunten.
Veelgestelde vragen over het kubisme
Je bent nu dieper in de wereld van het kubisme gedoken. Misschien heb je nog een paar praktische vragen over deze invloedrijke stroming. Als je meer wilt weten over verwante stromingen uit die tijd, lees dan ook over de kunststroming De Stijl.
Wat is het belangrijkste kenmerk van het analytisch kubisme?
Het belangrijkste kenmerk is de afbraak van het onderwerp in kleine, overlappende geometrische vlakken, waardoor het object vanuit meerdere perspectieven tegelijk wordt getoond. Dit gebeurde vaak met een beperkt, monochroom kleurenpalet.
Interessante links
Uitgelichte artikelen en bronnen over Kubisme kunst: Kenmerken, geschiedenis en beroemde werken voor jouw gemak.
Wanneer begon het kubisme officieel?
Hoewel de ontwikkeling geleidelijk ging, wordt het jaar 1907 vaak genoemd als het beginpunt, met de creatie van invloedrijke vroege werken die de basis legden voor de nieuwe stijl.
Wat is het verschil tussen kubisme en futurisme?
Kubisme richt zich op het tonen van een object vanuit verschillende standpunten in de ruimte (statisch). Futurisme daarentegen concentreert zich op beweging, snelheid en dynamiek. Futuristen wilden de sensatie van beweging vastleggen, terwijl kubisten de veelzijdigheid van vorm vastlegden.
