Een kunstwerk dat je op Hahnemühle laat drukken, koop je niet voor volgend jaar. Je koopt het voor de veertig jaar daarna. Toch gaat vrijwel elk gesprek over fine art printen over de printer, terwijl het papier bepaalt wat je uiteindelijk aan de muur hebt hangen. Hieronder staat wat een fine art print is, welke papiersoorten er zijn, en — belangrijker — hoe je met het werk in je handen ziet of je hebt gekregen waarvoor je betaalde.
Fine art print en giclée: hetzelfde, anders genoemd
De term giclée komt van het Franse gicler: spuiten, vernevelen. Bij deze techniek vernevelt een inkjetprinter pigmentinkt in laagjes op gecoat kunstdrukpapier, canvas of fotopapier. ‘Fine art print’ is de bredere aanduiding die iets zegt over de kwaliteit en de bedoeling; giclée beschrijft het procedé. In de praktijk bedoelen galeries en ateliers er hetzelfde mee.
Het onderscheid dat er wél toe doet is de inkt. Pigmentinkt bestaat uit vaste kleurdeeltjes die in het papier verankerd raken; kleurstofinkt (dye) lost op en verschiet. Dat verschil is de reden dat een fine art print archiefwaardig heet en een reguliere fotoafdruk niet.
Welk Hahnemühle-papier waarvoor
Hahnemühle maakt papier sinds 1584 en het assortiment is groter dan de meeste kopers vermoeden. Grofweg vallen de soorten in twee families uiteen:
- Mat, katoenvezel — Photo Rag (188–500 g/m²), German Etching, William Turner. Fluweelachtig oppervlak, zichtbare structuur, geen reflectie. Sterk bij geschilderd werk, tekeningen en alles met textuur.
- Glanzend of baryta — Photo Rag Baryta, FineArt Baryta. Diepere zwarttinten en meer detail in de schaduwen, met de licht glanzende laag die je van donkerekamerpapier kent. Sterk bij fotografie.
Alle FineArt-papieren zijn zuurvrij, vegan en volgens Hahnemühle verouderingsbestendig tot ruim honderd jaar bij normale binnencondities. Het gewicht zegt iets over stevigheid, niet over kwaliteit: 308 g/m² Photo Rag is niet ‘beter’ dan 188 g/m², het is dikker en hangt anders.
Hoe je aan de print zelf ziet of het klopt
Dit is het deel dat op de meeste vergelijkingspagina’s ontbreekt. Vier dingen die je zonder gereedschap kunt controleren:
Kijk schuin langs het oppervlak. Bij mat katoenpapier zie je vezelstructuur, geen egale laag. Ziet het er onder een hoek glad en plastic-achtig uit, dan is het gecoat fotopapier met een fine-art-naam.
Zoek de rasterpunten. Houd het werk op tien centimeter. Een giclée toont een onregelmatige nevel van pigment; offset- en posterdruk tonen een regelmatig puntenpatroon in rijen. Dat verschil verdwijnt niet, hoe fijn het raster ook is.
Voel de witrand. Vrijwel elke serieuze oplage wordt met een witrand van 2 tot 5 centimeter gedrukt, zodat het werk ingelijst kan worden zonder dat er beeld onder de passe-partout verdwijnt. Een print die tot de rand is afgesneden, is bijna altijd voor massaproductie gemaakt.
Controleer de donkerste partijen. Daar wordt het verschil gemaakt. Loopt zwart dicht tot een vlek, dan is er te veel inkt op te weinig papier gezet. Bij goed werk blijft er tekening in de schaduw.
Oplage, nummering en certificaat
Bij een reproductie is niet de druktechniek de waardebepaler, maar het aantal. Een werk in een oplage van 25 is iets anders dan hetzelfde beeld in een open, ongelimiteerde oplage — ook al rolt het van dezelfde printer. Vraag daarom altijd hoeveel exemplaren er bestaan, of dat aantal vastligt, en of er daarnaast nog artist proofs zijn.
Het certificaat van echtheid hoort die vraag te beantwoorden: afbeelding van het werk, naam van de kunstenaar, titel, het nummer binnen de oplage en een handtekening. Een certificaat zonder oplagenummer is een folder.
Een voorbeeld van hoe dat er in de praktijk uitziet, is het werk uit het Toscaanse atelier van Heritage Fresco, waar geschilderde fresco’s met een craquelé-oppervlak worden gereproduceerd. Juist bij zulk werk laat het papier zich niet foppen: elk barstje in de pleisterlaag moet zichtbaar blijven zonder dat het beeld korrelig wordt. Elk werk wordt daar op bestelling genummerd op Hahnemühle-papier op dibond gedrukt, met certificaat.
Achter glas of op dibond
Een vraag die zelden wordt gesteld voordat er besteld wordt. Achter glas met een passe-partout blijft het papier zichtbaar als papier, inclusief structuur en witrand — de klassieke, museale presentatie, en het beste voor behoud. Opgeplakt op dibond (aluminium sandwichplaat) verdwijnt de rand, blijft het werk kaarsrecht en hangt het zonder lijst. Dat oogt moderner en is minder kwetsbaar voor vocht, maar het is definitief: eraf halen kan niet.
Voor beide geldt hetzelfde: hang het niet in direct zonlicht. Pigmentinkt is lichtecht, geen enkel papier is dat volledig. Een noordmuur of een plek uit de zonlijn scheelt in de praktijk tientallen jaren.
Kort lijstje voor het bestellen
- Welk papier precies, inclusief gramgewicht — ‘fine art papier’ is geen antwoord.
- Pigmentinkt of kleurstofinkt.
- Oplagegrootte, of die vastligt, en het aantal artist proofs.
- Certificaat met nummer en handtekening.
- Witrand of afgesneden tot de rand.
- Afwerking: los vel, ingelijst achter glas, of op dibond.
Wie die zes vragen stelt, weet meer dan de meeste kopers — en merkt direct of de verkoper zelf weet wat er uit de printer komt.
