Je zit op de bank. De afstandsbediening ligt losjes in je hand. Op het scherm flitsen beelden voorbij. Het aanbod is eindeloos, de kanalen draaien door. Plotseling blijf je hangen. Een programma trekt jouw aandacht. Het is kleurrijk, misschien een beetje té kleurrijk. Je voelt een lichte aarzeling. Is dit nu echt goede televisie? Of glijdt dit af naar het rijk van kitsch op televisie? Voor inspiratie over wat écht kunstzinnig is, kun je ook de collecties in moderne kunstmusea in Nederland ontdekken.
De dunne lijn tussen kunst en kitsch
Die vraag, het navigeren tussen het verhevene en het smakeloze, houdt veel kijkers bezig. Waar trek je de grens? Televisie als kunstvorm, dat is een streven van velen. Denk aan zorgvuldig gemaakte documentaires of die ene dramaserie met diepgaande karakterontwikkeling. Dit voelt als intellectuele verrijking. Aan de andere kant lonkt de verleiding van het gemakkelijke, het schreeuwerige. Dat is waar de esthetiek van kitsch vaak de overhand neemt.
Kitsch is niet zomaar ‘slechte smaak’. Het is complexer. Kitsch speelt vaak in op sterke, maar oppervlakkige emoties. Het is sentimenteel, overdreven en makkelijk te consumeren. Wanneer dit element dominant wordt in een televisieproductie, merk je dat. Je voelt het in de overdadige muziek, de te perfecte make-up, of de plotwendingen die zo voorspelbaar zijn dat ze bijna pijn doen. Je vraagt je af: wanneer wordt tv te veel?
Wanneer grijpen makers naar kitsch?
Makers van programma’s staan onder druk. Kijkcijfers zijn cruciaal. Soms is de snelste weg naar een groot publiek de weg van de minste weerstand. Dat betekent vaak het omarmen van elementen die massaal aanspreken, ook al missen ze diepgang. Dit fenomeen zie je vaak terug in reality tv of bepaalde vormen van amusementsprogramma’s. Ze presenteren een gepolijste, soms gefabriceerde realiteit. De zoektocht naar authentieke televisie-ervaringen wordt daardoor bemoeilijkt.
Denk eens aan de manier waarop emoties worden uitvergroot. Een klein ongemak wordt een titanslag op het scherm. De belichting is zo fel dat het de huid onnatuurlijk doet glanzen. Dit zijn de subtiele aanwijzingen dat men meer mikt op een snelle emotionele reactie dan op langdurige reflectie. Het is de oppervlakkige entertainmentwaarde die primeert.
- Het gebruik van overdreven achtergrondmuziek.
- De focus op conflict boven inhoud.
- Onrealistische, perfecte uiterlijken van deelnemers of presentatoren.
- Plotselinge, onlogische wendingen in het verhaal.
De rol van nostalgie en herkenning
Een interessant aspect is de rol van nostalgie. Soms komt een vorm van kitsch terug omdat het herinneringen oproept aan vroeger. Oudere formats die nieuw leven worden ingeblazen, kunnen zo een laagje sentiment mee krijgen. Dit is waar de grens met kunst weer vervaagt, vooral als je bedenkt wat je vanavond tussen kunst en kitsch kunt ontdekken. Is het heruitgevonden kunst, of is het simpelweg oude kitsch in een nieuw jasje?
Jouw persoonlijke geschiedenis speelt hier een grote rol. Wat de één als charmante teruggave ziet, ervaart de ander als saai of gedateerd. Het mooie van jouw kijkervaring is dat deze uniek is. Je vergelijkt onbewust wat je nu ziet met de hoogtepunten van de televisiegeschiedenis die je waardeert.
Hoe herken je de glans van kitsch?
Als je kijkt, probeer dan even stil te staan bij wat je ziet. Vraag jezelf af waarom dit specifieke shot gekozen is. Is het functioneel, of is het bedoeld om te shockeren of te vertederen op een ongemeende manier? Kitsch heeft vaak een zekere theatraliteit. Het presenteert zichzelf als groter dan het is.
VIDEO: Tussen Kunst en Kitsch – Ouwe vazen | LUCKYTV (2016)
De esthetische alarmbellen
De visuele component is vaak de snelste indicator. Let op de kleurenpaletten. Worden felle, bijna neonachtige kleuren gebruikt om aandacht te trekken zonder dat ze een verhaal dienen? Dat is een teken. Let ook op de ‘perfectie’. Als alles te strak, te symmetrisch of te glimmend is, is de kans groot dat je kijkt naar iets dat de realiteit probeert te overtreffen op een geforceerde manier. Dit soort programma’s verstoren jouw kijkplezier als je zoekt naar nuance.
Bovendien: hoe voelt de emotie? Als je merkt dat je geforceerd meegesleept wordt in verdriet of vreugde die niet verdiend lijkt door de gebeurtenissen op het scherm, dan ben je waarschijnlijk in de val van de sentimentele kitsch gelopen. Echte kunst of goede televisie bouwt die emotie langzaam op. Kitsch gooit het er met volle kracht in.
De waarde van kritisch kijken
Het is niet de bedoeling dat je elk programma afwijst dat niet aan een hoge kunststandaard voldoet. Er is absoluut ruimte voor luchtig vermaak. De kunst zit hem in het bewustzijn. Als je weet dat je naar iets kijkt dat de randen van kitsch opzoekt, kun je er misschien zelfs van genieten om de overdrijving. Het wordt pas problematisch als je het als authentieke inhoud ervaart.
Door kritisch te kijken, krijg je meer controle over jouw kijkervaring. Je bent niet langer een passieve ontvanger van wat de programmering je voorschotelt. Je beoordeelt het. Je maakt een keuze. Dit proces helpt je ook om de échte parels beter te waarderen.
Nuttige verwijzingen
Ontdek meer over Tussen kunst en kitsch wanneer op tv door deze uitgekozen links.
Jouw persoonlijke filter
Uiteindelijk is de scheiding tussen kunst en kitsch subjectief. Wat voor jou een onvergetelijk, mooi stukje televisie is, kan voor een ander juist aanvoelen als te pretentieus. Jouw filter, gevormd door jouw ervaringen en smaak, bepaalt de balans. Het gaat erom dat jij je bewust bent van de intentie achter de productie. Zoek je naar diepgang, of naar pure afleiding? Bepaal jouw kijkbehoefte.
Als je merkt dat je vaak afhaakt bij programma’s die te veel leunen op dramatisering zonder inhoud, dan weet je wat jouw grens is. Gebruik die kennis. De volgende keer dat je die afstandsbediening vastpakt, kun je gerichter zappen. Je zoekt naar programma’s die jouw intelligentie en emoties op een meer respectvolle manier aanspreken. Dat is de ware macht van de kijker: het bepalen wat er op jouw scherm mag komen.
—
Veelgestelde vragen over kunst, kitsch en televisie
Wat is het belangrijkste verschil tussen kunst en kitsch op televisie?
Kunst streeft naar diepgang, originaliteit en een blijvende indruk door subtiele vormgeving. Kitsch daarentegen focust op gemakkelijke, overdreven emoties en sentimentele effecten zonder veel inhoudelijke onderbouwing.
Kan een programma tegelijkertijd kunst en kitsch bevatten?
Jazeker. Veel programma’s gebruiken elementen van kitsch – zoals overdreven visuele flair – om een breder publiek te trekken, terwijl de kern nog steeds artistiek verantwoord is. Het gaat om de balans en de intentie.
Hoe beïnvloedt mijn persoonlijke smaak de beoordeling?
Jouw persoonlijke smaak is leidend. Wat jij als ’te veel’ of ‘onoprecht’ ervaart, is jouw persoonlijke grens voor kitsch. Andere kijkers kunnen dezelfde elementen juist waarderen als onderdeel van het vermaak.
